De ram met het gulden vlies
Voor de Grieken is dit de ram die Phrixus en Helle redde. In opdracht van Hermes droeg het dier met het gulden vlies de twee kinderen door de lucht. Helle gleed eraf en verdronk in de Dardanellen; Phrixus bereikte Colchis.
Ptolemaeus schrijft in de Almagest dat Hipparchus in de ster Hamal de snuit van het dier zag.
Van landarbeider tot ram
De MUL.APIN-tabletten, gedateerd in de 12e of 11e eeuw voor onze jaartelling, zagen hier nog geen ram maar ‘de landarbeider’, de man die je inhuurt. Latere Babylonische tradities maakten er een ram van, wellicht via Dumuzi, de herder.
Hipparchus legde in 130 voor onze jaartelling het lentepunt, het begin van de dierenriem der tekens, ten zuiden van gamma Arietis. Door de precessie is het sindsdien naar de Vissen geschoven, en rond het jaar 2600 bereikt het de Waterman.
Het echte sterrenbeeld
De helderste sterren, Hamal, Sheratan en Mesarthim, gaan van de tweede tot de vierde grootte. Het sterrenbeeld heeft ook enkele meteorenzwermen, zoals de Arietiden overdag, die op 7 juni hun hoogtepunt bereiken.
Vanuit Brussel komt Hamal tot 63 graden boven de horizon en staat ze begin december rond 22 uur het hoogst. In 2026 stond de Zon van 19 april tot 14 mei voor het sterrenbeeld, terwijl het teken liep van 20 maart tot 20 april.
De sterren
Hamal
Magnitude 2,00, op ongeveer 66 lichtjaar. Een oranje reus; de naam komt uit het Arabisch: ‘het lam’ of ‘de kop van de ram’.
Sheratan
Magnitude 2,64, op ongeveer 59 lichtjaar. Hermann Carl Vogel stelde in 1903 vast dat het een dubbelster is.
Mesarthim
Samen magnitude 3,9, op ongeveer 164 lichtjaar. Robert Hooke ontdekte in 1664 dat ze dubbel is.
Een blauwwitte ster
Magnitude 3,63, op ongeveer 165 lichtjaar, spectraaltype B8.
In kunst en geschiedenis
De Ram veranderde onderweg van gedaante: van een man aan het werk werd hij een dier.
- BabylonIn de MUL.APIN-tabletten heet het sterrenbeeld LÚ.ḪUN.GÁ, ‘de landarbeider’.
- Ptolemeïsch EgypteOp de dierenriem van Dendera, nu in het Louvre, verschijnt de ram in zijn vertrouwde Grieks-Romeinse vorm.
- Wetenschappelijke atlassenHevelius graveert in 1690 een liggende ram met de kop naar achteren, op een kaart waarop elke ster gemeten is.
.jpg){kind=link}